Οι περιστεριώνες στην ζωή της Τήνου : χθες και σήμερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΤΗΝΙΑΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

«Οι περιστεριώνες στην ζωή της Τήνου: χθες και σήμερα»

Από τον Πρόεδρο του Δ.Σ. του Σ.Φ.Π

Γενικά:

Η Τήνος, το νησί της Μεγαλόχαρης ανήκει στο σύμπλεγμα των 39 Κυκλαδίτικων νησιών που βρίσκονται στο Ν.Δ. Αιγαίο και που μόνιμα κατοικούνται τα 29.

Είναι το τέταρτο σε μέγεθος νησί των Κυκλάδων (Έκταση 194,3 τ.χλμ.) μετά τη Νάξο, την Άνδρο και την Πάρο. Έχει 8.574 κατοίκους (απογραφή 2001) μοιρασμένους σε δεκάδες οικισμούς. Ανήκει στις βόρειες Κυκλάδες και βρίσκεται, ΝΑ. συνέχεια της Άνδρου και ΒΔ. της Μυκόνου.

Η απόσταση από την Άνδρο, το λεγόμενο στενό Άνδρου – Τήνου, είναι 1/2 μίλι ενώ η κοντινότερη απόσταση από τις ακτές της Μύκονου απέχουν περίπου 5 μίλια και 9 μίλια από λιμένα σε λιμένα.   Το σχήμα του νησιού είναι επίμηκες τριγωνικό (αχλαδόμορφο) με άξονα συμμετρίας που έχει διεύθυνση ΒΔ-ΝΑ .

Η ακτογραμμή  παρουσιάζει πλούσιο οριζόντιο και κάθετο διαμελισμό, με πολλούς όρμους και ακρωτήρια, το δε μήκος της υπολογίζεται  συνολικά στα 60 μίλια, μαζί με τις βραχονησίδες Καλόγεροι στο βόρειο άκρο, και τις νησίδες Πλανήτης, Δρακονήσι και Πρασονήσια στις βόρειες ακτές.  Ο περίπλους των παραλίων της, με τουριστικό πλοίο, σε μικρή απόσταση από την ακτή φθάνει τα 37 περίπου ν. μίλια.

Τα υψηλότερα βουνά είναι κατά σειρά ο Τσικνιάς (729 μ.) στο Ν.Α. τμήμα της νήσου και ακολουθούν το Κεχροβούνι (604μ.) που στην κορυφή του φιλοξενεί τη Μονή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου και το Όρος του Αγίου Νικολάου (375μ.). Στο κεντρικό τμήμα δεσπόζει ο απόκρημνος γρανιτένιος βράχος του Εξώμβουργου με 641 μ ύψος ( Το κάστρο της Αγίας Ελένης) με την Αρχαία και Ενετική πόλη και τέλος στο δυτικό τμήμα της νήσου, το οροπέδιο  Πατέλα ή » πολέμου κάμπος» με (616μ.)  .

Ανάμεσα στα όρη και τις λοφοσειρές εμφανίζονται μικρές  κοιλάδες και απόκρημνες ρεματιές, που η   κλίση τους στα περισσότερα σημεία είναι μεγαλύτερη του15%.

Το έδαφος του νησιού προήλθε από την αποσάθρωση και τον θρυμματισμό των διαφόρων γεωλογικών σχηματισμών, είναι πτωχό σε οργανική ουσία (χούμο), ρηχό και γενικά άγονο στις ορεινές περιοχές (βοσκοτόπια).

Στις παραλιακές ζώνες , τις ρεματιές και τα υψίπεδα του νησιού το έδαφος έχει προκύψει από προσχώσεις και γενικότερα από μεταφορά σαθρών ιζημάτων όπως αργίλων, ιλύος, άμμων και χαλικιών κατά την τεταρτογενή περίοδο. Τα εδάφη αυτά είναι βαθιά και έφορα.

Τα νερά των χειμάρρων κατά τη διάρκεια των βροχοπτώσεων είναι πολύ ορμητικά και προκαλούν συχνά μεγάλες καταστροφές στις καλλιέργειες, όπως συνέβη τον Οκτώβρη του 1976, εξαιτίας της έλλειψης δασών και της μεγάλης κλίσεως των πρανών των ορεινών όγκων.

Το έδαφος είναι ακάλυπτο και εκτεθειμένο στα έντονα καιρικά φαινόμενα, που  συνήθως είναι μικρής διάρκειας,  γιαυτό οι καταιγίδες, οι καταρρακτώδεις βροχές, ισχυροί άνεμοι, το χαλάζι κλπ  σαρώνουν τα πάντα και μεταφέρουν κλαστικά υλικά του εδάφους στην θάλασσα. Η θάλασσα πολύ συχνά , βάφεται καστανοκόκκινη από τα έγχρωμα αιωρούμενα συστατικά της αποκομιδής.

Οι ξερολιθιές:

Οι πρόγονοί μας χιλιάδες χρόνια πριν έχοντας βαθιά γνώση του μηχανισμού των μεταβολών της επιφάνειας της γης  και για να προστατεύσουν τα λιγοστά χώματα από τις βροχές και τα άλλα καιρικά φαινόμενα έτσι ώστε να μην παρασύρονται στην θάλασσα και το σημαντικότερο για να δημιουργήσουν καλλιεργήσιμες εκτάσεις, μέχρι τις κορυφές των λόφων , εργάστηκαν σκληρά αμέτρητα χρόνια κατασκευάζοντας βήμα προς βήμα, τις γνωστές σε όλους »πεζούλες» ή »ξερολιθιές».

Οι ξερολιθικές κατασκευές βασίζονται σε μια πανάρχαια τεχνική, που συνίσταται στη συνένωση ακατέργαστων πετρών, χωρίς αρμούς, ούτε άμμο, ούτε ασβέστη, ούτε τσιμέντο.

Ξερολιθιά ( ξερός + λίθος) ονομάζεται ο τοίχος από πέτρες χωρίς συνδετικό υλικό, που η ευστάθειά του επιτυγχάνεται με το σφήνωμα μικρότερων πετρών ανάμεσα στις μεγάλες πέτρες.

Από τα πρώτα πράγματα που εντυπωσιάζουν τον επισκέπτη που περιδιαβαίνει τα νησιά των Κυκλάδων, και φυσικά την Τήνο, είναι οι αμέτρητες σειρές των ξερολιθιών, με τη γεωμετρική τους διάταξη προσαρμοσμένη στην γεωλογική ιδιομορφία του χώρου, τις πέτρινες ραχοκοκαλιές που ακολουθούν τις ισοϋψείς καμπύλες.

Οι ξερολιθιές πέρα από την πρακτική χρησιμότητα τους για την προστασία των επικλινών εδαφών από τη διάβρωση ή τη δημιουργία καλλιεργήσιμης γης ή ακόμα την οριοθέτηση των ιδιοκτησιών, αποτελούν αξιόλογα δείγματα της λαϊκής αρχιτεκτονικής και της σοφίας των προγόνων μας.

Μια πρώτη εκτίμηση της συσσωρευμένης επένδυσης στο ανθρωπογενές περιβάλλον της Τήνου φέρνει στο φως ένα τιτάνιο έργο, που χρειάστηκαν αιώνες για να ολοκληρωθεί και μια αγωνιώδη προσπάθεια για συντήρηση και ανανέωση από τότε και μέχρι τις μέρες μας.

Η τέχνη της κατασκευής ξερολιθικών κατασκευών μεταδίδονταν από γενιά σε γενιά , από τον πατέρα στα παιδιά του .

»Από τα παιδικά μου χρόνια, όπως και όλα τα παιδιά της ηλικίας μου» γνώρισα την τεχνική της κατασκευής των ξερολιθικών κατασκευών, μέσα από τις ανάγκες για επιβίωση και εξέλιξη της οικογενειακής μας αγροτικής επιχείρησης. Με την καθοδήγηση του πατέρα μας στη αρχή του φθινοπώρου, κάθε χρόνο επισκευάζαμε τις ξερολιθιές ( τους πέτρινους  τοίχους) οι οποίοι χώριζαν τα χωράφια μας σε καλλιεργήσιμες λουρίδες γης. Παράλληλα με το σχολείο μου έμαθα από αγαπημένους ανθρώπους -δημιουργούς, για την αξία της πέτρας, το ρόλο των ξερολιθιών στην στήριξη των εδαφών και τη δημιουργία από το μηδέν καλλιεργήσιμων εδαφών.

Κατά προσέγγιση παρέχονται τα παρακάτω εντυπωσιακά μεγέθη που αφορούν τις ξερολιθιές της Τήνου:

Συνολική επιφάνεια Τήνου 194,3Km2

Επιφάνεια με κλίση άνω του 15% -25%  90Km2

Διαμορφωμένη επιφάνεια με αναβαθμίδες 30Km2  ή 300.000στρ.

1μ τοίχου αναβαθμίδας αποδίδει 5  καλλιεργήσιμης γης

Σε κάθε 1000 m2  (1 στρέμμα) αναλογούν 250m3 ξηρολιθοδομής

Με διαδοχικές μαθηματικές πράξεις προκύπτει ότι για τη δημιουργία του ανθρωπογενούς περιβάλλοντος της Τήνου που αφορά μόνο τη διαμόρφωση της γης σε αναβαθμίδες απαιτήθηκαν :

6.000.000 m2 επιφάνεια ξηρολιθοδομής

6.000.000 m  μήκος αναβαθμίδας (ύψος 1m) ή

6.000.000 m μήκος θεμελίων και πλάτους > 0.80m ή

7.500.000 m3 πέτρας , για το κτίσιμο της ξηρολιθοδομής των αναβαθμίδων.

Οι περιστεριώνες:

παραδοχές

Οι σπόροι των ζιζανίων, των θάμνων, των σιτηρών, των ψυχανθών και πολλών δένδρων είναι ανεξάντλητοι στην έφορη και καλλιεργημένη γη των αναβαθμίδων. Οι σπόροι δεν βλαστίζουν όλοι μονομιάς ούτε βλαστίζουν όλοι μετά από τις βροχές . Εξάλλου με τις βροχές θα παρουσιαστεί και το τρυφερό χορτάρι το οποίο κατέχει ξεχωριστή θέση στη δίαιτα των περιστεριών. Υπάρχει λοιπόν εξασφαλισμένη τροφή για ελεύθερα περιστέρια.

Ανάμεσα στις ξερολιθιές βήμα προς βήμα σύμφωνα με τις ανάγκες των κατοίκων κτίζονται από τους ίδιους, με τον ίδιο πάντοτε τρόπο, στάβλοι ζώων ελεύθερης ζωής, κελιά, κατοικίες – αγροικίες, αλώνια , εντοιχισμένες κυψέλες, νερόμυλοι, ανεμόμυλοι,  ξωκκλήσια και πολύ αργότερα και πάντως μετά το 1204  οι Περιστεριώνες, για να στεγάσουν τα ιδιόκτητα αλλά ελεύθερα περιστέρια.

Οι σχιστόλιθοι όλων των τύπων και το χώμα, ο μόνος ορυκτός πλούτος του νησιού μεταμορφώθηκαν σε πολύμορφα κτίσματα, τους περιστεριώνες, δημιουργώντας μια γνήσια λαϊκή ιδιόμορφη και μοναδική αρχιτεκτονική . Οι ανώνυμοι Τηνιακοί λαϊκοί τεχνίτες » οι πετράδες» αποτύπωσαν στα περίτεχνα αυτά κτίσματα όλο τον πλούτο των ψυχικών τους καλλιτεχνικών διαθέσεων και παρορμήσεων.

Αυτά τα αξιοπερίεργα κτίσματα, οι περιστεριώνες που ξεφυτρώνουν παντού, διακοσμημένα με πέτρινα στολίδια σε άπειρους συνδυασμούς ,  δίνουν την αίσθηση μιας κρυμμένης αξίας, που ξεπερνάει τα στενά όρια της αξίας χρήσης τους, δηλαδή την απλή στέγαση των περιστεριών.

Οι περιστεριώνες είναι ανεξάρτητα αυτοτελή ορθογώνια οικοδομήματα με διαστάσεις συχνά μεγαλύτερες των σπιτιών. Ορισμένοι από αυτούς έχουν πολλούς ορόφους. Μοναδική εξαίρεση ως προς την εξωτερική εμφάνιση αποτελεί ο περιστεριώνας της οικογενείας Αφεντούλη έξω από την πόλη της Τήνου που έχει σχήμα κυλινδρικό.

Κτισμένοι στα » σκεπά » οι περιστεριώνες και για να πιάσουν περιστέρια , πρέπει να έχουν καλή » πεταξιά» λένε οι χωρικοί και εννοούν μέρη προστατευμένα από τους ανέμους και με ανοικτό χώρο μπροστά για να ξανοίγονται άνετα τα περιστέρια, στις ρεματιές, στις πλαγιές των λόφων, παραδίπλα στα αλώνια και πάντοτε κοντά σε τρεχούμενα νερά και πηγές.

Η εμφάνισή τους κατά μήκος των ρεμάτων και των χειμάρρων με μορφή ολόκληρων συνοικισμών, με την κύρια όψη τους να κοιτάζει την κοίτη, προκαλεί έκπληξη και θαυμασμό στους  ανυποψίαστους επισκέπτες.

Έτσι οι κοιλάδες του Ταραμπάδου, της Αγάπης, της Ποταμιάς, της Καρδιανής, του Τριποτάμου , του Τριαντάρου κλπ, αποτελούν ζωντανά υπαίθρια Μουσεία μιας πρωτόγνωρης Ελληνικής λαϊκής τέχνης που γεννήθηκε κι εξελίχθηκε αποκλειστικά θα λέγαμε σήμερα, στα στενά όρια της Τήνου.

Ο προσανατολισμός των περιστεριώνων είναι τέτοιος ώστε να » κοιτάζουν » όλοι προς την απάνεμη μεριά της ρεματιάς. Οι πλευρές με τη διακόσμηση και τα ανοίγματα είναι στραμμένες προς το νοτιά, την ανατολή ή τη Δύση, ανάλογα με την ιδιαίτερη τοποθεσία κάθε περιστεριώνα, ποτέ όμως προς το βορρά.

Σε πολλούς, όταν η θέση τους δεν προσφέρει καλή προστασία από τους ανέμους στα ανοίγματα για τα πουλιά και τις διακοσμητικές -λειτουργικές κόγχες- στις οποίες κάθονται και λιάζονται τα περιστέρια, κατασκευάζονται ένας ή δυο πλάγιοι τοίχοι, πέρα από τις γωνιές του κτιρίου ( προέκταση) με μήκος από 0,70-2,5 μέτρα και έτσι δημιουργείται αντιανεμικό φράγμα.

Το ύψος των περιστεριώνων συνήθως είναι μεγαλύτερο από το μήκος των πλευρών τους. Πολλοί από αυτούς έχουν δυο έως τρεις ορόφους, καμιά φορά όμως και τέσσερις, όπως για παράδειγμα ο περιστεριώνας του κ. Στ. Δελατόλα στο χωριό Αγάπη. Στους πολυώροφους, το ισόγειο είναι μεγαλύτερων διαστάσεων ώστε να αφήνει αύλιο χώρο στο από πάνω όροφο για τα περιστέρια και χρησιμοποιείται ανάλογα με τις ανάγκες του ιδιοκτήτη ως κατοικία, σταύλος, αχυρώνας ή φιλοξενεί τα πατητήρια  κλπ.

Τα σύνθετα  αυτά κτίρια έχουν προκύψει συνήθως με την προσθήκη ορόφων πάνω σε προηγούμενο και οιοσδήποτε παλαιότερο περιστεριώνα. Η πόρτα εισόδου είναι ξύλινη, καλά ασφαλισμένη με κλειδί για να κλείνει ερμητικά. Δεν έχει ρωγμές ή σπασίματα, ώστε να μην εισχωρούν στον περιστεριώνα οι εχθροί των περιστεριών, όπως φίδια,» η αμπελούσα’, ποντίκια κι’ άλλα ζώα αρπακτικά και βέβαια και οι κλέφτες περιστεριών. Γενικά η πόρτα χρειάζεται μόνο στον ιδιοκτήτη, ο οποίος επισκέπτεται τον περιστεριώνα του τακτικά, για να πιάσει τα μικρά περιστέρια » τα πιτσιούνια’, να μαζέψει την κουτσουλιά, να καθαρίσει και να συντηρήσει το κτίσμα.

Το εσωτερικό των περιστεριώνων είναι σε όλους το ίδιο, ασοβάντιστο, σε αντίθεση με το εξωτερικό που είναι σοβαντισμένο και ασπρισμένο. Στην εξωτερική μεριά ο σοβάς αποτελεί μέρος της διακόσμησής του. Στο κάτω τμήμα των διαζωμάτων της διακόσμησης των περιστεριώνων, πάντα σε σειρά, είναι κατασκευασμένα ορθογώνια διαμπερή ανοίγματα μικρού μεγέθους ( 0,15-0,20) για να κινούνται ελεύθερα μέσα έξω τα περιστέρια.      Το μέγεθος των ανοιγμάτων είναι τέτοιο ώστε να χωράει να περάσει ένα μόνο περιστέρι » για να μη μπαίνουν και άλλα πουλιά-εχθροί, όπως οι κουρούνες» λένε οι χωρικοί.

Τα διαζώματα δημιουργούνται με σειρά οριζοντίων πλακών στην κύρια όψη που εξέχουν από την επιφάνεια των τοίχων κατά 0,10-0,15 μ. και μοιάζουν με το »φρύδι» και τη »φτέρη» των Τηνιακών σπιτιών.

Η διακόσμηση αναπτύσσεται ανάμεσα στις σειρές των πλακών, σε επάλληλα διαζώματα, πρόκειται για παραστάσεις καμωμένες από σχιστόπλακες με διάφορα γεωμετρικά σχήματα, τετράγωνα, ρόμβους, τρίγωνα, κύκλους κλπ. Τα γεωμετρικά σχήματα των πλακών συνδεόμενα μεταξύ τους δημιουργούν ανεπανάληπτα μοτίβα, όπως ημερομηνίες ( ημερομηνία κατασκευής του περιστεριώνα), τα αρχικά γράμματα των ιδιοκτητών τους ή αποικονήσεις με συμβολική σημασία ή στοιχεία από τη φύση ( όπως ρόδακας, πέτρινα λουλούδια, τετράφυλλα – εξάφυλλα , κυπαρίσσια σε διάφορες απλές μορφές ή σύνθετες.

Τα στοιχεία της διακόσμησης βρίσκονται σε ισότιμη παράταξη μεταξύ τους στο διάζωμα σε ίσες αποστάσεις μεταξύ τους, συμμετρικά, ισομεγέθη και αρμονικά συνδεδεμένα μεταξύ τους.

Οι τοίχοι των όψεων που αποτελούν τη βάση της διακόσμησης χτίζονται με μικρές λεπτές πλάκες. Ο πετράς ( έτσι λέγεται ο μάστορας της πέτρας) συλλέγει το υλικό του, τις πέτρες και και τις πλάκες με προσοχή από τη γύρω περιοχή. Πρέπει η πέτρα(σχιστόλιθος) να έχει  νερά για να μπορεί »ο πετράς» να τη σχίζει με το σφυρί και το καλέμι του και να της δίνει το σχήμα που εκείνος θέλει κτυπώντας τη λίγο-λίγο αριστερά-δεξιά.

Με το μάτι του γι αλφάδι ο πετράς,  και με υποτυπώδη εργαλεία για να μετρά τις αποστάσεις  και τα μεγέθη των μοτίβων, ικανοποιεί κτίζοντας με θαυμαστό πραγματικά τρόπο, τις πρακτικές ανάγκες των περιστεριών και τις καλλιτεχνικές ανησυχίες της λαϊκής ψυχής του.

Η διακόσμηση των παλατιών των περιστεριών προχωρεί από κάτω προς τα επάνω μέχρι το επίπεδο δώμα, που είναι κ’ αυτό μια πρόκληση στο μάστορα για στόλισμα, για καλλιτεχνική δουλειά. Έτσι οι τέσσερις γωνιές του ακροδώματος είναι κατασκευασμένοι τετράγωνοι πεσσοί ή κυκλικοί κιονίσκοι, που στεφανώνονται με λίθινες προεξοχές σε σχήματα, που θυμίζουν φτερούγες πουλιών σε πτήση ή σκιάχτρα. Στο μέσο του ακροδώματος και προς τις πλευρές των διακοσμημένων όψεων αναπτύσσονται διαμπερή διακοσμητικά στοιχεία με διάφορες γεωμετρικές ή αφηρημένες μορφές.

Η στέγη κατά κανόνα είναι επίπεδη με κύριο στοιχείο το χώμα, το αργιλόχωμα που καλύπτει τις σχιστόπλακες που είναι τοποθετημένες πάνω στις τράβες . Κάθε χρόνο και πριν αρχίσουν οι βροχές, με τις πρώτες ψιχάλες ο ιδιοκτήτης με ειδικό μαρμάρινο κύλινδρο » το κύλινδρο» πετυχαίνει τη στεγανοποίηση της στέγης του περιστεριώνα ( κυλίνδρισμα).

Στην  Ευρώπη για αιώνες η ιδιοκτησία μεγάλων μεσαιωνικών περιστεριώνων ήταν ένα από τα προνόμια της φεουδαρχικής αριστοκρατίας, τα δε πλούσια γεύματα από περιστεράκια αποτελούσαν για τους φεουδάρχες τακτική συνήθεια .

Οι Βενετσιάνοι έφθασαν στο νησί το 1204 κι έφυγαν το 1715 παραδίδοντάς το στους Τούρκους. Είναι λοιπόν πολύ πιθανόν να έφεραν το περιστέρι  στην Τήνο  οι Βενετσιάνοι, μιας και η εκτροφή των περιστεριών και η κατασκευή περιστεριώνων από σχιστολίθους παρατηρείται και στα άλλα Ενετοκρατούμενα Κυκλαδονήσια όπως η Μύκονος, η Σίφνος και η Άνδρος και προώθησαν την εκτροφή τους.

Καμιά ωστόσο ιστορική πηγή μέχρι σήμερα δεν επιβεβαιώνει ότι έτσι έχουν τα πράγματα. Ακόμη και οι Βενετσιάνοι περιηγητές που επισκέφτηκαν την Τήνο πριν από το 19ο αιώνα δεν αναφέρουν τίποτε σχετικό. Είναι αξιοπερίεργο το γεγονός ότι και οι επίσημοι επιθεωρητές από τη Ενετική Κυβέρνηση, υπεύθυνοι για τα αγροτικά προϊόντα  ( γεωργικά και κτηνοτροφικά) δεν αναφέρουν στις εκθέσεις τους τίποτε για τα περιστέρια και την παρουσία τους, παρ’ όλο ότι για αρκετά χρόνια φαίνεται ότι το περιστέρι αποτελούσε βασική πρωτεϊνική τροφή. Τα »πιτσούνια» τα μικρά περιστέρια παρέχουν πολύ και νόστιμο κρέας……………

Η πιο παλιά χρονολογία σύμφωνα με τα αρχεία της Καθολικής Εκκλησίας όπου υπήρχε περιστεριώνας είναι το 1726. Τούτο φαίνεται από  μια διαθήκη όπου παραχωρεί καθολικός ιερέας τον περιστεριώνα του μετά το θάνατό του .  Παρ’ όλα αυτά τα περιστέρια φαίνεται ότι τα έφεραν στο νησί οι Ενετοί και με βάση το δίκαιό τους »ότι ο περιστεριώνας ήταν αποκλειστικό προνόμιο των 69 φεουδαρχών του νησιού» δεν μπορούσε να γίνει κτήμα των κατοίκων. Μόνο μετά το 1715, απελευθερωμένοι από τους περιορισμούς του προηγουμένου δικαίου, όλοι οι Τηνιακοί μπορούσαν εφόσον ήταν ιδιοκτήτες γης και ήθελαν να αποκτήσουν περιστεριώνα.

Η ιδιοκτησία περιστεριώνα κατά την περίοδο αυτή αποτέλεσε στοιχείο κοινωνικής υπεροχής, γι’ αυτό και κι’ ο περιστεριώνας έγινε σύμβολο υπεροχής όχι πια λόγω ευγενικής καταγωγής αλλά κυρίως λόγω οικονομικής ευχέρειας. Η άμιλλα και ο ανταγωνισμός για τον καλύτερο έγινε σχεδόν αναπόφευκτος. Η διακόσμηση και το μέγεθος ήταν η καλύτερη απάντηση.

Οι περιστεριώνες – περιστέρια λειτούργησαν για δεκαετίες συμπληρωματικά, ως μια από τις πιο δυναμικές γεωργοκτηνοτροφικές μονάδες στην Τήνο και ενίσχυσαν σημαντικά το εμπόριο. Η εξαιρετική  πρωτεϊνική τροφή, η αξιοποίηση της κουτσουλιάς για την ανάπτυξη της λαχανοκομίας και η εμπορία εκτός Τήνου και μέχρι την Κωνσταντινούπολη των επεξεργασμένων περιστεριών ( τσιγαρισμένα  σε δοχεία λαδιού περιστέρια) δικαιολογούν μεταξύ των άλλων, το πάθος θα έλεγα, των Τηνίων  αγροτών για τα περιστέρια .

Με το πέρασμα του χρόνου και τις ευρύτερες κοινωνικοοικονομικές αλλαγές που έγιναν στην Τήνο, όπως και σε πολλά άλλα μέρη της Ελλάδας, οι περιστεριώνες έχασαν σταδιακά τη χρησιμότητά τους. Η γεωργία έδωσε σταδιακά τη θέση της στον τουρισμό και την κατασκευαστική βιομηχανία, ενώ παράλληλα το περιστέρι βγήκε σχεδόν ολοκληρωτικά από τη δίαιτα των Τηνιακών και των επισκεπτών του νησιού.

Έτσι στα μέσα της δεκαετίας του 60, άρχισε η απαξίωση αυτής της πολύ σημαντικής αγροτικής κληρονομιάς του νησιού. Η απαξίωση αυτή έχει κλιμακωθεί στις μέρες μας, μιας και η έλλειψη χρήσης άρα και οικονομικού ενδιαφέροντος, έχουν σαν αποτέλεσμα την αμελή συντήρηση, η οποία σε συνδυασμό με τις έντονες κλιματολογικές συνθήκες που επικρατούν στην Τήνο, οδηγούν χρόνο με το χρόνο στην καταστροφή αυτού του μη ανανεώσιμου ¨πλούτου΄΄ του νησιού.

Οι περιοχές με τις αναβαθμίδες θεωρούνται και σήμερα από το κράτος ως περιθωριακές -προβληματικές περιοχές και αφήνονται στην  εγκατάλειψη.

Οι ξερολιθιές εξαφανίζονται, οι περιστεριώνες μας  γκρεμίζουν ο ένας πίσω από τον άλλο, το ίδιο και τα κελιά, τα αλώνια και οι ανεμόμυλοι.

Μοναδικός φορέας που ασχολήθηκε και ασχολείται με την προστασία των περιστεριώνων είναι αναμφισβήτητα ο Σύλλογος »ΟΙ ΦΙΛΟΙ ΤΟΥ ΠΡΑΣΙΝΟΥ»

Στα μέσα της δεκαετίας του 70 μια ομάδα Τηνίων ιδρύσαμε τον σύλλογο »ΟΙ ΦΙΛΟΙ ΤΟΥ ΠΡΑΣΙΝΟΥ»  με στόχους που αναφέρονται στο τρίπτυχο ‘‘ Σκέπτομαι , Αποφασίζω, Αναλαμβάνω δράση » που κρατάτε στα χέρια σας. Οι 146 αναπαλαιωμένοι περιστεριώνες που σας παρουσιάσαμε σήμερα είναι ένα δείγμα τους σεβασμού των νέων ανθρώπων προς την πολιτιστική  μας   κληρονομιά.

Παράλληλα συνεργαζόσαστε με το Υπουργείο Υποδομών μέσω της αρχιτέκτονος κας Κανελλοπούλου Βασιλικής κάνοντας καταγραφή με φωτογραφική τεκμηρίωση των περιστεριώνων της Τήνου με σκοπό να ενταχθούν σε προγράμματα αναπαλαίωσης, την οποία και ευχαριστούμε για το υλικό που μας παραχώρησε η υπηρεσία της.

Αξίζει να σημειωθεί ότι μέσα από αυτή τη διαδικασία, οι περιστεριώνες ενέπνευσαν τους αμέτρητους λαϊκούς τεχνίτες »πετράδες» και έδωσαν το μήνυμα της καλλιτεχνικής φλέβας των Τηνίων .Έτσι προετοιμάστηκε το έδαφος για την ομαδική εμφάνιση των μεγάλων Τηνίων καλλιτεχνών που συνεχίζουν και σήμερα με αμείωτη ένταση την παράδοση εκείνων των ανώνυμων.

Σήμερα οι περιστεριώνες της Τήνου, αυτό το αρχιτεκτονικό φαινόμενο όπως λένε οι ειδικοί, αποτελεί σημείο αναφοράς για τους ανθρώπους της τέχνης και των γραμμάτων. Αρχιτέκτονες , πολιτικοί μηχανικοί και φοιτητές από όλο τον κόσμο φτάνουν στο νησί για να μελετήσουν και να γράψουν διατριβές και μεταπτυχιακές εργασίες, για τους περιστεριώνες της Τήνου.

 

Τήνος   30-6-2010

Ιωάννης ψάλτης

Πρόεδρος της επιτροπής

Αναπαλαίωσης των Περιστεριώνων Τήνου

 

 

ΑΝΑΠΑΛΑΙΩΣΗ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝΑ «ΚΑΛΑΜΑΚΙ»

Ο Σύλλογος «ΟΙ ΦΙΛΟΙ του ΠΡΑΣΙΝΟΥ» σε συνεργασία με τον Δήμο Τήνου και το Ίδρυμα Τηνιακού Πολιτισμού, από τον Νοέμβριο του 2009 μέχρι τους πρώτους μήνες του 2010, αναπαλαίωσε τον Περιστεριώνα «ΚΑΛΑΜΑΚΙ» του κ. Ιωάννη Πλυτά. Συνέχεια

Αναπαλαίωση Περιστεριώνα στον Αρνάδο

Αναπαλαίωση Περιστεριώνα ιδιοκτησίας Οικ. ΚΛΑΨΗ στη θέση Αρνάδος, Δημοτικό Διαμέρισμα ΔΥΟ ΧΩΡΙΩΝ Δήμου Τήνου. Στο σύνδεσμο που ακολουθεί μπορείτε να δείτε την Παρουσίαση της συγκεκριμένης δράσης (Παρουσίαση – Φωτογραφίες – Κείμενα : Ιωάννης Ψάλτης) :

Αναπαλαίωση Περιστεριώνα Π.Ι.Ι.Ε.Τ.

Ανακατασκευή – Αναπαλαίωση Περιστεριώνα στην περιοχή Άγιος Στυλιανός του Δήμου Τήνου που βρίσκεται στην Ιδιοκτησία του  ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΙΕΡΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΤΗΝΟΥ (Π.Ι.Ι.Ε.Τ.). Η Δράση αυτή ολοκληρώθηκε στις 18/10/2004. Επιμέλεια – Παρουσίαση : Ιωάννης Ψάλτης.